Wszedłem do bazyliki Santa Maria Novella po raz drugi, bo moja pierwsza wizyta była w takim pośpiechu, że niewiele z niej zapamiętałem, oprócz tego, że musze tu wrócić.
Historia bazyliki Santa Maria Novella
W 1219 r. do Florencji przybyło dwunastu dominikanów z Bolonii, którzy w 1221 roku otrzymali niewielki kościół Santa Maria delle Vigne. W 1242 roku florencka wspólnota dominikanów zdecydowała się rozpocząć prace nad nową i większą budowlą, którą ukończono w połowie XIV wieku.
Po wejściu w życie ustawy o likwidacji mienia kościelnego (w 1868 r.), Wspólnota Ojców Dominikanów przyjęła na siebie obowiązek dbania o utrzymanie kultu, stając się w ten sposób odpowiedzialna za posługę liturgiczną i duszpasterską bazyliki Santa Maria Novella.
W październiku 1919 roku papież Benedykt XV podniósł ją do rangi bazyliki mniejszej.
Po imponujących pracach restauracyjnych bazyliki Santa Maria Novella, w całości sfinansowanej przez państwo włoskie z okazji wielkiego jubileuszu w 2000 r., w 2001 r., z inicjatywy wspólnoty dominikańskiej z klasztoru tej samej nazwy, narodziła się Opera per Santa Maria Novella, założona jako stowarzyszenie non-profit. Stowarzyszenie zawarło umowę z gminą Florencja na zarządzanie i wzbogacanie dziedzictwa kompleksu Santa Maria Novella, w celu konserwacji przechowywanego w nim dziedzictwa artystycznego, promocji kulturalnej, a także utrzymania kultu.
Kilka słów o architekturze
Kościół był pierwszą bazyliką, w której wykorzystano elementy architektury gotyckiej we Florencj. Ma 99,20 m długości, 28,20 m szerokości, podczas gdy transept mierzy maksymalnie 61,54 m.
Co ciekawe, świątynia jest podzielona na trzy nawy z sześcioma dużymi przęsłami, które zmniejszają się w kierunku ołtarza (11,50 m od strony ołtarza, wobec 15 m od fasady), dając wrażenie dłuższej długości niż w rzeczywistości.
Santa Maria Novella – świątynia sztuki
Ufundowana przez braci z zakonu dominikanów bazylika stała się jednym z najważniejszych zabytków religijnych i artystycznych we Włoszech. Santa Maria Novella w średniowieczu i renesansie była miejscem, gdzie można było podziwiać dzieła Giotta, Brunelleschiego, Masaccia, Michała Anioła, Ghirlandaio, Botticellego i Vasariego.
Na podziwianie całego kompleksu Santa Maria Novella warto przeznaczyć kilka godzin, a ja opiszę tu i pokażę tylko kilka wybranych dzieł sztuki, które szczególnie zapadły mi w pamięć.
Krucyfiks Giotta
Na końcu nawy głównej, na wysokości 4,5 metra – po dwunastu latach renowacji – znajduje się krucyfiks Giotta (datowany na ok. 1290 r.). Lekko pochylony do przodu, wsparty jest na specjalnej metalowej konstrukcji, umożliwiającej opuszczenie go na ziemię.
Kaplica Tornabuoni
Kaplica Tornabuoni jest główną kaplicą w bazylice i jest poświęcona Maryi Wniebowziętej – patronce świątyni (Madonna Assunta).
Duży cykl fresków, które są widoczne do dziś, jest dziełem Dominica Bigordiego di Tommaso Ghirlandaio, który został zatrudniony przez Giovanniego Tornabuoniego do wykonania malowideł w kaplicy, po tym jak w 1485 roku wykupił patronat nad kaplicą od rodziny Ricci.
Ghirlandaio namalował na ścianach kaplicy historie poświęcone życiu Najświętszej Maryi Panny, zaczerpnięte z apokryficznych Ewangelii oraz historii św. Jana Chrzciciela, patrona Florencji.
Świat, który przedstawił Ghirlandaio, to świat codzienności, to znaczy życia we Florencji, które toczy się wokół scen maryjnych, a jednocześnie odzwierciedlający środowisko florenckiej wyższej klasy średniej. Widać to w odniesieniu do ówczesnej mody w ubiorze. w dekoracjach, w zwykłych gestach, w przedstawianych postaciach.
Obecny ołtarz z drogocennego marmuru został zaprojektowany przez Enrico Romoliego, dyrektora prac renowacyjnych w 1860 roku. Rzeźby są autorstwa Egisto Rossiego.
Św. Trójca Masaccia
W trzecim łuku lewej nawy bocznej, w miejscu ołtarza, znajduje się fresk Trójcy Świętej autorstwa Tommaso Guidiego, znanego jako Masaccio (1425-1426).
Kiedy zwiedzałem bazylikę, fresk był poddawany konserwacji, ale po uiszczeniu dodatkowej opłaty w wysokości 2 euro, mogłem wejść na rusztowania i oglądać dzieło w trakcie prac konserwatorskich.
Wspaniała kompozycja dzieła stanowi jeden z pierwszych i najdoskonalszych przykładów renesansowej perspektywy. Jest nadal szkołą dla artystów, tak jak to było w pierwszej połowie XIV wieku. W fasadzie kaplicy podobnej do klasycznej łuku triumfalnego, u góry widzimy Ojca Przedwiecznego, poniżej Ducha Świętego w postaci gołębicy oraz Jezusa ukrzyżowanego między Madonną a św. Janem Ewangelistą. Po obu stronach, w dalszej części, figury patronów, męża i żony.
Giovanni della Robbia w zakrystii
We Włoszech odkryłem kunszt majoliki wykonywanej przez rodzinę della Robbia, więc byłem bardzo zadowolony, kiedy w zakrystii zobaczyłem dzieło, które wykonał Giovanni della Robbia.
Jeśli się dobrze przyjrzeć, to dostrzeżemy przedmiot codziennego użytku – umywalkę, ale wykonaną jako dzieło sztuki (użytkowej).
Kaplica Hiszpańska (Cappellone degli Spagnoli)
Po północnej stronie tzw. Zielonego Krużganka znajduje się kaplica Hiszpanów, autorstwa Fra Talentiego (1343-1345), w całości pokryta freskami przez Andreę Bonaiutiego. Cykl prezentuje się doskonale dzięki szeroko zakrojonym pracom konserwatorskim. Ukazuje rolę dominikanów w walce z herezją.
Wprawne oko dostrzeże na freskach psy myśliwskie symbolizujące braci zakonu, zwanych domini cane.
Muzeum Santa Maria Novella
W skład muzeum kompleksu Santa Maria Novella wchodzą Krużganek Zmarłych, słynny Zielony Krużganek, Kaplica Hiszpańska i refektarz.
W refektarzu znajduje się m. in. Ostatnia Wieczerza namalowana przez Plautillę Nelli.
Informacje praktyczne
Bazylika Santa Maria Novella znajduje się przy Piazza Santa Maria Novella we Florencji. Wstęp do bazyliki jest płatny. Bilety obejmujące wstęp do całego kompleksu Santa Maria Novella kupuje się w kasie bazyliki.
Bilet normalny: 7,5 €.
Bilet ulgowy: 5 €.
Godziny zwiedzania:
| Od poniedziałku do czwartku | Piątki i święta państwowe | Soboty i dni przedświąteczne | Niedziele i święta religijne |
|---|---|---|---|
| 9:00-17:30 | 11:00-17:30 | 9:00-17:00 | 13:00-17:00 |
Jedziesz do Rzymu lub Neapolu? A może wybierasz się specjalnie na Monte Cassino?
Weź ze sobą przewodnik Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego
