Drugiego dnia zwiedzania Neapolu pojechałem do muzeum Capodimonte, żeby zobaczyć Biczowanie Chrystusa Caravaggia. Muzeum zasypało mnie „Tycjanami”. Obejrzałem też dzieła Rafaela, Artemizji Gentileschi i Bruegla.

Do Capodimonte dotarłem autobusem, który dowiózł mnie pod samą bramę muzeum. Muzeum mieści się w dawnym pałacu królewskim, którego budowę rozpoczął w 1738 roku Karol Burbon. Chciał w nim pomieścić kolekcję odziedziczoną po matce, Elżbiecie Farnese. Pałac otacza rozległy park, Real Bosco di Capodimonte. Tego dnia było ponad 30°C i zero chmurek, więc zrezygnowałem ze spaceru po parku i od razu poszedłem do muzeum.

W zbiorach Capodimonte są setki obrazów, a obejrzenie w jeden dzień choćby tych wystawionych na salach to prawdziwe wyzwanie. Wybrałem więc kilka, którym chciałem przyjrzeć się dokładniej. Po drodze zatrzymywałem się też przy tych, które robiły na mnie wrażenie. Z pewnością wiele dzieł ominąłem, ale taki już urok wielkich muzeów.

Caravaggio i Artemizja

W Neapolu są trzy dzieła Caravaggia. W Capodimonte obejrzałem Biczowanie Chrystusa (La Flagellazione di Cristo), które malarz wykonał dla neapolitańskiego kościoła San Domenico Maggiore. Z ciemnego tła wyłania się oświetlona postać Chrystusa przy kolumnie. Jeden z oprawców pochyla się u jego stóp, dwaj pozostali stoją po obu stronach.

Zobaczyłem też obraz Artemizji Gentileschi Judyta zabija Holofernesa (Giuditta decapita Oloferne). Scena jest dość krwawa. Służąca przytrzymuje Holofernesa, Judyta podrzyna mu gardło, a krew spływa po białej pościeli.

Artemizją zainteresowałem się po lekturze książki Podróże po Włoszech z Artemizją Gentileschi, którą wcześniej recenzowałem na blogu. Kiedy wróciłem z wrześniowej podróży do Włoch, czekał na mnie album Artemizja ekscentryczna 500.

Farnese u Rafaela i Tycjana

Na dwóch portretach, które sfotografowałem w Capodimonte, jest ten sam człowiek. Rafael namalował Alessandra Farnese jeszcze jako kardynała, w czerwonych szatach i z listem w ręku. Ponad trzy dekady później Tycjan sportretował go jako papieża Pawła III, siedzącego w fotelu, z odkrytą głową i długą siwą brodą.

Tycjan malował Pawła III kilkakrotnie. Na jednym z portretów papież ma na głowie czerwone camauro, a za nim widać fragment pejzażu. Można też obejrzeć portret syna papieża – Pier Luigiego Farnese, którego Tycjan pokazał w zbroi, z chorągwią w tle. Pier Luigi był najstarszym synem papieża i dowodził jego wojskami.

Jeśli ktoś lubi arcydzieła Tycjana, to muzeum posiada też w swoich zbiorach wspaniały Portret mężczyzny z Orderem Złotego Runa (To Karol V).

W muzeum oglądałem nie tylko portrety, ale przyznaję, że wiele z nich mnie zachwyciło. Przyglądałem się więc, jak Parmigianino namalował dowódcę Galeazza Sanvitalego w czerwonym berecie, z hełmem i zbroją za plecami, a Jacopo de’ Barbari przedstawił franciszkanina i matematyka Luca Pacioliego.

Dwie przypowieści Bruegla

Wśród malarzy, którzy zachwycają mnie swoim kunsztem i umiejętnością opowieści jest Pieter Bruegel (starszy). W scenach z życia Niderlandów Bruegel potrafił rozmieścić dziesiątki postaci. Tym razem oglądałem dwie malarskie przypowieści. W Przypowieści o ślepcach (La parabola dei ciechi) sześciu niewidomych mężczyzn idzie jeden za drugim. Pierwszy już wpadł do rowu, drugi traci równowagę, a pozostali wciąż podążają za nimi.

Bruegel nawiązał do słów Jezusa z Ewangelii według św. Mateusza (Mt 15,14). Jezus nazywa faryzeuszy ślepymi przewodnikami i mówi, że gdy ślepy prowadzi ślepego, obaj wpadną do dołu. Ślepota jest tu metaforą braku rozeznania u tych, którzy podejmują się prowadzić innych.

W Mizantropie (Il misantropo) na pierwszym planie złodziej odcina sakiewkę starcowi w czarnym płaszczu. W tle Bruegel namalował holenderski wiatrak i stado owiec. Zwróć uwagę na kulę zwieńczoną krzyżem, w której mieści się złodziej. Kula symbolizuje świat, od którego starzec się odwrócił. Ten świat i tak dopada go od tyłu.

Bersalierzy pod Porta Pia

Wiedziałem, że w Capodimonte zobaczę Bersalierów pod Porta Pia (Bersaglieri a Porta Pia) Michele Cammarana, ale rozmiar obrazu mnie zaskoczył. Płótno ma prawie pięć metrów szerokości i trzy metry wysokości. Żołnierze w kapeluszach z piórami wybiegają z dymu prosto w stronę widza. Jeden z nich pada, a tuż przy jego dłoni widać trąbkę. Do dziś bersalierzy defilują biegiem przy dźwiękach swojej orkiestry. Trębacze bersalierów (trombettiere bersagliere) też grają podczas takiego biegu.

Cammarano namalował tę scenę w 1871 roku, rok po zdobyciu Rzymu przez wojska Królestwa Włoch. Bersalierzy weszli do miasta przez wyłom, który artyleria wybiła w murach obok Porta Pia. Patrząc na obraz, przypomniałem sobie wizytę w Muzeum Historycznym Bersalierów w maju 2024 roku. Muzeum mieści się w samej Porta Pia, tuż obok miejsca szturmu przedstawionego na płótnie. O tej wizycie pisałem przy okazji historii Enrico Totiego.

Na koniec obejrzałem neapolitańską szopkę. Wśród ruin i kamiennych schodów wypatrzyłem pasterzy, anioły i orszak ze słoniem w bogato zdobionym czapraku. Z powrotem nie poszło mi tak łatwo jak z dojazdem pod bramę. Poszedłem pieszo na przystanek, z którego autobusy kursowały częściej, i ruszyłem dalej zwiedzać Neapol.

Capodimonte – informacje praktyczne

• Dojazd. Via Lucio Amelio 2, Neapol. Autobusem możesz dojechać pod bramę Porta Grande.
• Godziny otwarcia. Muzeum jest czynne w gozinach 8.30-19.30. Środa – zamknięte.
• Bilety. Normalny 15 €. Przy zakupie i wejściu w godz. 8.30–9.30 lub 17.30–18.30 bilet kosztuje 12 €. Osoby poniżej 18 lat wchodzą bezpłatnie. W pierwszą niedzielę miesiąca wstęp jest wolny dla wszystkich.
• Artecard. Muzeum Capodimonte możesz zwiedzić w ramach bezpłatnych wejść dostępnych zarówno z Napoli Artecard, jak i Campania Artecard.