W serii „Rodowody Cywilizacji” Państwowego Instytutu Wydawniczego ukazała się właśnie książka „Kobiety włoskiego renesansu”, której autorką jest Meredith K. Ray. Oto kilka moich refleksji po lekturze tej książki.
Autorka i jej książka
Meredith K. Ray jest profesorem italianistyki na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Bada literaturę i kulturę wczesnonowożytnych Włoch, w tym udział kobiet w życiu literackim i naukowym. Książka ukazała się po angielsku pod tytułem Twenty-Five Women Who Shaped the Italian Renaissance, a na polski przełożyła ją Hanna Podgórska i wydało PIW pod tytułem Kobiety włoskiego renesansu.
Ray podzieliła 25 życiorysów na pięć części, po pięć biografii w każdej.
- „Polityczki i decydentki”
- „Poetki, reformatorki i kurtyzany”
- „Muzyczki, kompozytorki i wykonawczynie”
- „Artystki i uczone”
- „Renesansowe feministki”
Na jeden życiorys przypada w książce średnio dziesięć stron. Meredith K. Ray mieści w nich sporo faktów, a kolejne biografie czytałem z ciekawością. To także zasługa doboru bohaterek. Obok Sofonisby czy Artemizji Gentileschi spotkałem Margheritę Sarrocchi, poetkę, która korespondowała z Galileuszem.
Artystki: Malarka, piraci i miłość do kapitana okrętu
Zacząłem czytać „Kobiety włoskiego renesansu” od czwartej części, „Artystki i uczone”. Szczególnie zainteresowała mnie Sofonisba Anguissola. Na okładce ksiażki zobaczysz jej „Grę w szachy”. Sofonisba namalowała na tym obrazie trzy swoje siostry przy szachownicy. Oryginał znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Dzięki autorce książki mogłem poznać najciekawsze i najistotniejsze wydarzenia z życia malarki, która urodziła się w Cremonie, przesiąkniętej hiszpańskimi wpływami. Jej życie było długie i niezwykłe. Na hiszpańskim dworze spędziła czternaście lat. Była damą dworu Elżbiety Walezjuszki, portretowała rodzinę królewską i udzielała lekcji królowej oraz jej córkom. Bardzo przeżyła śmierć Elżbiety, z którą przez lata się zaprzyjaźniła.
Pięć lat później Filip II zaaranżował jej małżeństwo z sycylijskim szlachcicem Fabriziem Moncadą i zapewnił jej posag. Po ślubie Sofonisba przeniosła się na Sycylię, gdzie nadal malowała i otrzymywała królewską pensję. Pięć lat po zawarciu małżeństwa została wdową – jej mąż zginął z rąk piratów w pobliżu Capri.
Sofonisba postanowiła więc wrócić do rodzinnego miasta, ale podczas morskiej podróży zakochała się w kapitanie jednego z okrętów, Oraziu Lomellinie i zamieszkała w Genui. Ostatnie lata spędziła w Palermo, gdzie przeprowadziła się z mężem w wieku 80 lat. Rok przed śmiercią odwiedził ją i sportretował Antoon van Dyck. Zmarła mając 93 lata.
Nieco zdziwiła mnie obecność w książce Artemizji Gentileschi, której obraz oglądałem w neapolitańskim Capodimonte. Znałem ją jako malarkę barokową. Ray przyjęła jednak szerokie ramy czasowe, od około 1450 do 1650 roku, więc w książce znalazło się miejsce również dla Artemizji.
Kobiety w polityce
Po przeczytaniu części o artystkach wróciłem na początek książki, gdzie autorka opisuje kobiety w polityce. Tę część otwiera biografia Lukrecji Tornabuoni, matki Wawrzyńca Wspaniałego i żony Piotra Podagryka. Znałem ją z serialu „Medyceusze”, w którym w pierwszym sezonie grała ją Valentina Bellè, a w drugim i trzecim Sarah Parish.
Okazało się, że to z pomocą Lukrecji, Wawrzyniec przekształcił Florencję w ośrodek przyciągający najzdolniejszych artystów, filozofów i architektów. Mogłem się tez dowiedzieć, że Lukrecja twardo stąpała po ziemi, angażując się w rodzinne interesy i inwestycje, głownie w sferze nieruchomości i wynajmu. Jednym z jej przedsięwzięć był zakup i odnowienie starych term w Bagno a Morba koło Volterry.
W tej samej części przeczytałem o Lukrecji Borgii i Bonie Sforzy. Biografia Bony, żony Zygmunta Starego, to drugi, obok obrazu Sofonisby w poznańskich zbiorach, mocny polski akcent książki.
W lekturze składających się na książkę biografii przeszkadzało mi, kiedy trafiałem na miejsca, gdzie Meredith K. Ray opisywała zachowania ludzi renesansu językiem XXI wieku (queer, heteronormatywność). Doceniłem za to liczbę ilustracji, zamieszczoną na końcu książki listę władców i papieży oraz bogate przypisy.
Jeśli chcesz poznać życiorysy znanych i mniej znanych kobiet z czasów włoskiego renesansu, polecam Ci książkę „Kobiety włoskiego renesansu”. Możesz zacząć od tej części, która najbardziej Cię ciekawi.